Στην ελληνική κτηνοτροφία έχουμε μάθει να αντιδρούμε σε αυτό που φαίνεται. Στον αφθώδη πυρετό, στην ευλογιά, στα λεγόμενα «εξωτικά» νοσήματα. Όταν εμφανίζονται, το σύστημα κινητοποιείται. Και σωστά κινητοποιείται. Όμως το πραγματικό κόστος δεν βρίσκεται μόνο εκεί. Βρίσκεται κυρίως στα κοπάδια που θεωρούμε ότι «δεν έχουν τίποτα», αλλά στην πράξη χάνουν παραγωγή, αναπαραγωγική απόδοση και εισόδημα κάθε μέρα.
Στις αρχές του 2025, σε δύο ελληνικές εκτροφές προβάτων και αιγών για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, καταγράφηκαν αυξημένες αποβολές στο τελευταίο στάδιο της κύησης, καθώς και κλινικά συμπτώματα συμβατά με καταρροϊκό πυρετό: πυρετός, ρινικό έκκριμα, οίδημα, χωλότητα. Ο ορολογικός έλεγχος επιβεβαίωσε ότι στην πρώτη εκτροφή το 20% των ζώων ήταν οροθετικό στον καταρροϊκό πυρετό, ενώ στη δεύτερη το ποσοστό έφθασε στο 64%. Παράλληλα, σε ζώα που είχαν αποβάλει, διαπιστώθηκε οροθετικότητα στην Coxiella burnetii, δηλαδή στον πυρετό Q, σε ποσοστό 50%. Πρόκειται για ευρήματα που δεν αφήνουν περιθώριο για διαχείριση αναμονής ούτε για την ψευδαίσθηση ότι «το κοπάδι το παλεύει μόνο του».
Ακολούθησε καθολικός εμβολιασμός και για τα δύο νοσήματα. Τα αποτελέσματα ήταν άμεσα και μετρήσιμα. Το ποσοστό σύλληψης αυξήθηκε κατά 6,88 ποσοστιαίες μονάδες, με ανώτατη καταγραφή στο 97%. Τα περιστατικά αποβολών μετά τον εμβολιασμό περιορίστηκαν στο 2,55%. Ο αριθμός των αρμεγόμενων ζώων αυξήθηκε σημαντικά, ενώ η μέση γαλακτοπαραγωγή 120 ημερών ανά ζώο βελτιώθηκε κατά 18 κιλά στα πρόβατα. Έως τα τέλη Μαΐου 2025 είχαν καταγραφεί 39 θάνατοι από καταρροϊκό πυρετό. Από εκεί και πέρα, κανένας. Η σχέση κόστους προς όφελος για τον εμβολιασμό έναντι του καταρροϊκού διαμορφώθηκε από 1 προς 2,5 έως 1 προς 4. Στον πυρετό Q, όπου κάθε αποβολή μπορεί να κοστίζει 250 έως 300 ευρώ και όπου τα ποσοστά έκθεσης σε μολυσμένα κοπάδια στην Ελλάδα ξεπερνούν συχνά το 40%, η οικονομική και παραγωγική λογική του εμβολιασμού γίνεται ακόμη πιο σαφής.
Το κρίσιμο σημείο εδώ δεν είναι μόνο η επιτυχία μιας παρέμβασης. Είναι ότι μιλάμε για δεδομένα από ελληνικές εκτροφές, στο πραγματικό πεδίο, μέσα στο 2025. Και αυτό μετατοπίζει το ερώτημα. Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να εμβολιάζουμε. Το ερώτημα είναι γιατί χρειαζόμαστε κρίση, απώλειες ή κατάρρευση για να αρχίσουμε να μετράμε σοβαρά.
Η προϊούσα πνευμονία δεν κάνει θόρυβο. Οι υποκλινικές μαστίτιδες δεν φαίνονται εύκολα. Ο πυρετός Q συχνά περνά χωρίς δημόσια αναφορά. Ο καταρροϊκός πυρετός μπορεί να υποτιμηθεί μέχρι να αφήσει πίσω του αναπαραγωγικό και παραγωγικό αποτύπωμα. Όμως όλα αυτά μαζί διαμορφώνουν την πραγματική εικόνα της παραγωγής. Και αυτή η εικόνα, στην ελληνική κτηνοτροφία, παραμένει σε μεγάλο βαθμό αδιερεύνητη, αποσπασματικά παρακολουθούμενη και συχνά υποτιμημένη από τις ίδιες τις δομές του κράτους.
Η μεγάλη αδυναμία του συστήματος δεν είναι η αντιμετώπιση του έκτακτου. Είναι η αδυναμία να οργανώσει επιτήρηση, πρόληψη και διαχείριση της καθημερινότητας. Να μετρά συστηματικά αποβολές, γονιμότητα, θνησιμότητα, μαστίτιδες, αναπνευστικά νοσήματα, υποκλινικές λοιμώξεις και απώλειες γάλακτος. Να συνδέει τα κλινικά ευρήματα με πραγματικούς δείκτες παραγωγής και πραγματικό οικονομικό αποτέλεσμα. Να αντιμετωπίζει την υγεία του κοπαδιού όχι ως κτηνιατρικό παράρτημα, αλλά ως κεντρική μεταβλητή παραγωγικότητας και βιωσιμότητας.
Στην πράξη, η ελληνική κτηνοτροφία δεν χάνει μόνο από τις νόσους που γίνονται τίτλοι στις ειδήσεις. Χάνει από τη φθορά της καθημερινότητας. Από νοσήματα που δεν σκοτώνουν πάντα γρήγορα, αλλά απομυζούν αθόρυβα αναπαραγωγική απόδοση, γαλακτοπαραγωγή, διάρκεια ζωής ζώων και τελικά περιθώριο κέρδους. Χάνει από εκείνα που δεν οδηγούν απαραίτητα σε απαγορεύσεις και πρωτοσέλιδα, αλλά μετατρέπουν ένα κοπάδι χαμηλής απόδοσης σε «κανονικότητα».
Δεν χάσαμε το παιχνίδι μόνο από τον αφθώδη ή από την ευλογιά. Το χάσαμε και συνεχίζουμε να το χάνουμε από την καθημερινότητα. Και όσο δεν τη μετράμε, θα συνεχίσουμε να τη βαφτίζουμε «μοίρα», ενώ στην πραγματικότητα είναι ζήτημα διοίκησης, επιτήρησης και στρατηγικής.
