Πιστεύω ότι όσοι μεγαλώσαμε μέσα στη ζωική παραγωγή από μικρή ηλικία κουβαλάμε αυτή την εμπειρία σε κάθε θέση ευθύνης. Όχι μόνο ως γνώση, αλλά και ως έναν ιδιαίτερο τρόπο να αντιλαμβανόμαστε την εργασία, τον κίνδυνο και τους ανθρώπους.
Το 1995 ήμουν ακόμη παιδί. Η οικογένειά μου έκανε τα πρώτα της βήματα στη γαλακτοπαραγωγό αγελαδοτροφία. Ήταν μια εποχή πολλής δουλειάς, αβεβαιότητας και διαρκούς μάθησης, με τη ΦΑΓΕ δίπλα μας να στηρίζει κάθε βήμα αυτής της προσπάθειας.
Δίπλα στη μονάδα είχαμε περιφράξει ένα χωράφι με ηλεκτροφόρο φράχτη, ώστε οι αγελάδες να βγαίνουν για βοσκή. Η δική μου δουλειά ήταν να καθαρίζω τη βλάστηση γύρω από τη γραμμή του φράχτη και να ελέγχω τα πασαλάκια.
Μόνο που το ηλεκτροφόρο σύρμα με φόβιζε. Το άκουγα να βουίζει και το κοιτούσα με εκείνη τη σοβαρότητα που έχει ένα παιδί όταν δεν γνωρίζει αν κάτι μπορεί να το πονέσει.
Μια μέρα, ο πατέρας μου μού είπε:
«Αν το πιάσεις σφιχτά, δεν σε χτυπά το ρεύμα».
Με είδε να μην τον πιστεύω. Πλησίασε, έπιασε το σύρμα με σιγουριά και δεν έγινε τίποτα. Το έκανα κι εγώ.
Τίποτα.
Αργότερα κατάλαβα ότι, πριν από εκείνη τη μικρή επίδειξη, είχε φροντίσει ο ίδιος να κάνει τη γραμμή ασφαλή. Είχε μειώσει την τάση. Δεν ήθελε να μου μάθει ότι ο ηλεκτροφόρος φράχτης ήταν ακίνδυνος ούτε, ασφαλώς, ότι έπρεπε να τον ελέγχω αγγίζοντάς τον.
Είχε περιορίσει προσωρινά τον κίνδυνο, είχε σταθεί πρώτος στη γραμμή και μου είχε δώσει την ασφάλεια που χρειαζόμουν για να κάνω το πρώτο βήμα. Δεν εξαφάνισε τον κίνδυνο. Τον έβαλε προσωρινά μέσα σε ένα πλαίσιο στο οποίο μπορούσα να μάθω.
Σήμερα, ύστερα από χρόνια στη διοίκηση ομάδων και επιχειρήσεων, καταλαβαίνω ότι εκείνη η μικρή ιστορία έκρυβε μία από τις λεπτότερες ισορροπίες της ηγεσίας.
Ο καλός επικεφαλής δεν σβήνει μόνιμα το «ρεύμα» ούτε καλλιεργεί την ψευδαίσθηση ότι η δουλειά δεν έχει δυσκολίες, ευθύνη και συνέπειες. Δεν αφήνει, όμως, και έναν άνθρωπο να βρεθεί απροετοίμαστος απέναντι στο δύσκολο, λέγοντάς του απλώς «πρόσεχε» ή «μη φοβάσαι».
Δημιουργεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να μάθει. Δείχνει πρώτος. Καθορίζει όρια, προσφέρει υποστήριξη και αφήνει χώρο για ελεγχόμενο λάθος. Αυξάνει σταδιακά την ευθύνη, μέχρι ο άνθρωπος απέναντί του να μπορεί πραγματικά να σταθεί μόνος του.
Για μένα, αυτή είναι και η ουσία της εμπιστοσύνης. Η βεβαιότητα ότι, όταν έρθει η δύσκολη στιγμή, δεν θα είσαι μόνος ούτε απροετοίμαστος.
Αυτό είναι, τελικά, το βαθύτερο μάθημα που κράτησα από εκείνη την εμπειρία. Η ηγεσία δεν σβήνει για πάντα το «ρεύμα». Μαθαίνει τους ανθρώπους να καταλαβαίνουν πώς λειτουργεί, να σέβονται τον κίνδυνο και, όταν έρθει η ώρα, να μπορούν να σταθούν μόνοι τους μπροστά στον φράχτη.
