Διάβασα το έγγραφο 13538/26, που κατατέθηκε στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας της 28ης-29ης Σεπτεμβρίου από τη Ρουμανία, εξ ονόματος πέντε κρατών. Ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Το αίτημα είναι μεγαλύτερη ευελιξία στις μετακινήσεις από μη προσβεβλημένες εκτροφές, αποζημιώσεις για το χαμένο εισόδημα και τα πρόσθετα έξοδα, αναθεώρηση των μέτρων και ενίσχυση του ρόλου του εμβολιασμού στις νόσους κατηγορίας Α. Η Ελλάδα, επομένως, συνυποστήριξε μια πρωτοβουλία που ζητά να εξεταστεί ουσιαστικά και αυτή η επιλογή. Το εύλογο ερώτημα είναι πώς μεταφράζεται αυτή η θέση σε προετοιμασία στο εσωτερικό της χώρας.
Το ίδιο κείμενο αναφέρεται σε εμβολιασμένα, οροθετικά ζώα χωρίς κλινικά συμπτώματα και ζητά αξιολόγηση του πραγματικού κινδύνου, με περαιτέρω ιολογική διερεύνηση. Η διατύπωση έχει σημασία. Δεν υποστηρίζει ότι κάθε ζώο χωρίς συμπτώματα είναι απαλλαγμένο από λοίμωξη ούτε καταργεί τις υποχρεώσεις ελέγχου. Ζητά όμως οι αποφάσεις να στηρίζονται σε πληρέστερη τεκμηρίωση και αναλογικότητα. Και αναγνωρίζει ότι το οικονομικό κόστος συνεχίζεται πολύ πέρα από τη θανάτωση. Στις υγιείς εκτροφές που παραμένουν σε καραντίνα, στις ζωοτροφές που καταναλώνονται, στις πωλήσεις που χάνονται και στη μεταποίηση, δηλαδή στις τυροκομικές επιχειρήσεις και τα σφαγεία που στερούνται γάλα και κρέας.
Την ίδια περίοδο, η Ρουμανία ανακοίνωσε σχέδιο εμβολιασμού κατά της ευλογιάς σε ολόκληρη την επικράτεια και κατά της πανώλης σε δύο περιφέρειες υψηλού κινδύνου. Η ανακοίνωση της κτηνιατρικής της αρχής προέβλεπε 1,3 εκατομμύρια δωρεάν δόσεις από την Επιτροπή: ένα εκατομμύριο για την ευλογιά και 300.000 για την πανώλη. Παράλληλα, η χώρα προχώρησε σε συμφωνίες με αγορές τρίτων χωρών για τις εξαγωγές υπό συνθήκες εμβολιασμού. Η ανακοίνωση ενός σχεδίου δεν αποδεικνύει την επιτυχία του. Δείχνει, όμως, ότι η υγειονομική επιλογή εξετάστηκε μαζί με το εμπόριο, τη χρηματοδότηση και τις προϋποθέσεις εφαρμογής.
Στις 24 Σεπτεμβρίου, η Βουλγαρία έθεσε σε δημόσια διαβούλευση σχέδιο εμβολιασμού με συγκεκριμένα κατώφλια ενεργοποίησης. Ο υπουργός της δήλωσε ότι ένα τέτοιο σχέδιο έπρεπε να είχε καταρτιστεί από την προηγούμενη χρονιά. Εδώ βρίσκεται μια ουσιαστική διαφορά διοίκησης. Μπορείς να μη χρησιμοποιείς σήμερα ένα εργαλείο και ταυτόχρονα να έχεις αποφασίσει πότε, πού και με ποιους πόρους θα το χρησιμοποιήσεις αν χρειαστεί. Η προετοιμασία δεν σε δεσμεύει να ενεργοποιήσεις το σχέδιο. Σε προστατεύει από το να αρχίσεις να το γράφεις όταν οι εξελίξεις σε έχουν ήδη προσπεράσει.
Η διεθνής συζήτηση κινείται επίσης προς αυτή την κατεύθυνση. Τον Ιούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμπεριέλαβε στην αξιολόγηση του Animal Health Law την πιθανή μεγαλύτερη χρήση του εμβολιασμού ως προληπτικού εργαλείου. Τον Σεπτέμβριο, στη Ρίγα, η Περιφερειακή Επιτροπή του WOAH για την Ευρώπη συνέστησε να εξετάζονται, όπου ενδείκνυται, στρατηγικές εμβολιασμού βάσει της επιδημιολογικής κατάστασης και της εκτίμησης κινδύνου, με επαρκή κάλυψη και παρακολούθηση μετά τον εμβολιασμό. Πρόκειται για προσεκτικές, υπό όρους θέσεις. Ακριβώς γι’ αυτό απαιτούν σοβαρή επιχειρησιακή απάντηση.
Για την Ελλάδα, το ερώτημα είναι συγκεκριμένο. Υπάρχει έτοιμη στρατηγική, με κριτήρια ενεργοποίησης, γεωγραφική στόχευση, διαθέσιμο προσωπικό, προϋπολογισμό και αξιολόγηση των εμπορικών συνεπειών; Ποια μεταβολή της επιδημιολογικής εικόνας θα οδηγούσε σε επανεξέταση της σημερινής επιλογής; Η ορολογική επιτήρηση είναι πολύτιμη όταν τα ευρήματά της συνδέονται με προκαθορισμένες αποφάσεις. Η πολιτική ηγεσία οφείλει να εξηγεί αυτή τη σύνδεση, ιδιαίτερα όταν η χώρα συνυποστηρίζει ευρωπαϊκά την ενίσχυση του ίδιου εργαλείου.
Στην ελληνική αιγοπροβατοτροφία, ο χρόνος έχει παραγωγικό κόστος. Μια προβατίνα που χάνεται αφαιρεί γάλα από την επόμενη περίοδο, απογόνους από την ανανέωση του κοπαδιού και μέρος μιας γενετικής επιλογής που χρειάστηκε χρόνια. Η αποζημίωση μπορεί να καλύψει μέρος της περιουσιακής απώλειας. Δεν επιστρέφει αυτόματα την παραγωγή ούτε εξασφαλίζει ότι ο κτηνοτρόφος θα ξαναμπεί στο επάγγελμα. Η ζημιά περνά στο τυροκομείο, στο κόστος πρώτης ύλης και στην ικανότητα της χώρας να στηρίζει σταθερά τις αγορές της. Γι’ αυτό οι εξαγγελίες ανασύστασης χρειάζονται πρώτα πειστική απάντηση στο πώς θα προστατευθεί το ζωικό κεφάλαιο που παραμένει.
Δεν γνωρίζω αν ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα εμβολιασμού θα επιλεγεί τελικά για την Ελλάδα. Γνωρίζω όμως ότι μια κυβέρνηση οφείλει να έχει προετοιμάσει τις επιλογές της και να μπορεί να εξηγήσει τα κριτήριά της. Η χώρα έχει ήδη συνυποστηρίξει στις Βρυξέλλες το αίτημα να ενισχυθεί ο ρόλος του εμβολιασμού. Το ελάχιστο που δικαιούται να γνωρίζει ο παραγωγός είναι τι ακριβώς έχει προετοιμαστεί εδώ. Όσο αυτή η απάντηση μένει ασαφής, ο λογαριασμός συνεχίζει να γράφει. Και τον πληρώνουν οι εκτροφές.
